Dolar 33,0940
Euro 36,1026
Altın 2.601,96
BİST 11.139,46
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 33°C
Az Bulutlu
İstanbul
33°C
Az Bulutlu
Cum 33°C
Cts 33°C
Paz 34°C
Pts 31°C

Sarsıntının Ruhsal Tesirlerine Karşı Tedbirinizi Alın

Zelzele bölgesinde çok sayıda kişi hem fizikî hem de ruhsal travmalar yaşarken, bu periyotta etrafımızdaki her bireyin psikolojisinin olumsuz etkilendiği gözlemleniyor.

Sarsıntının Ruhsal Tesirlerine Karşı Tedbirinizi Alın
20 Şubat 2023 22:40
151

Zelzele bölgesinde çok sayıda kişi hem fizikî hem de ruhsal travmalar yaşarken, bu periyotta etrafımızdaki her bireyin psikolojisinin olumsuz etkilendiği gözlemleniyor. Pek çok insan son devirlerde uyuyamadığından, daima zelzele oluyor hissi yaşadığından, sevdiklerini kaybetme korkusunu içinden atamadığından kelam ediyor ve bu durumla nasıl çaba edeceğini bilemeyebiliyor. Bu durumda uzman yardımı alınması büyük ehemmiyet taşıyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi’nden Uzman Psikolog Dilek Beyribey, sarsıntı psikolojisiyle ilgili bilgi verdi.

Deprem travma sonrası gerilim bozukluğuna neden oluyor

Deprem sonrasında bireylerin tepkileri yaşanan afetin şiddetine, bireylerin şahsî özelliklerine, travmanın biçimine, o sırada yalnız ya da biriyle birlikte olmalarına, ne kadar mühlet bu durumun baskısı altında kaldıklarına, geçmiş tecrübelerine, toplumsal takviye ihtimallerine nazaran çeşitlilik gösterebilmektedir.

Deprem sırasında kişi otomatik olarak süratli halde durum değerlendirmesi yaparak, kendisini ve etrafındaki yakınlarını nasıl koruyabileceğini düşünmektedir. Gerilim karşısında oluşan –savaş ya da kaç- yansılarından birine karar vermeye çalışmaktadır. Vücut savunmaya geçerek,  kalp atışı,  nabız, nefes alış suratı artmaktadır. Terleme ve bulantı yaşanabilmektedir. Zelzele bitip, kişi inançlı alana çıkabildikten sonra ise bu semptomlar yavaş yavaş olağana dönmektedir.

Bu toplumsal olay sonrasında, yalnız zelzeleden birincil derecede etkilenmiş şahıslar değil, tüm halk bu gerilime maruz kaldığı için travma sonrası gerilim bozukluğu ortaya çıkabilmektedir.

Kişi olayı zihninde tekrar yaşayabiliyor

TSSB yani Travma Sonrası Gerilim Bozukluğu, yaşanan çok sıkıntı bir olay karşısında korku, denetim edilemeyen niyetler, olayın zihin ve vücutta tekrar etmesi ile oluşan bir ruhsal ezadır. Bu olay, taciz, savaş, doğal afet vb. durumlar olabilmektedir. Kişi olay sırasında deneyimlediği semptomları tekrar yaşamak, ortam ve bireylerden kaçınmak ve çok uyarılmak üzere belirtiler gösterebilmektedir.

Depremzedenin hayatının kurtulması kadar psikolojisi de çok önemli

Depremden sonra planlanan yardımlar, ekseriyetle hayatların kurtarılması, fiziki yaralanmaların tedavisi, barınak teminiyle alt yapı hizmetlerinin programlanmasına yönelik olup,  ruhsal olarak tesirlerini belirleme ve mevzu hakkında tedaviye başlama noktasında, daha karışık ve uzun vadeye yayılan bir süreç kelam konusu olduğundan, takviye çalışmalarına birçok vakit geç başlanmaktadır.

Deprem sonrasında 3 vakit dilimi bulunmaktadır:

1. Şok: Bu ağır tecrübe karşısında kişi, şok yaşayarak,  yaralarını, durumu çok anlamlandıramayarak,  yer/zaman/mekan algısı karışır. Şuur kaybı yaşayabilir. Kişi duruma yabancılaşarak kendini muhafazaya çalışır. Birtakım bireyler dona kalarak tepkisizleşirken, kimi şahıslar panik reaksiyonları gösterebilmektedirler. 

2. Pasif Periyot: Kişi etrafından gelen geri bildirime açık lakin pasif pozisyonda olmaktadır. Etrafından gelen dayanak eforlarına karşılık vermeye çalışsa da iş birliğine iştirak gücü hala yetersizdir. Kişi adeta bir çocuğun bağımlı periyoduna geri dönmüş üzeredir.

3. Tekrar Adaptasyon: Bireyin tasası ve heyecanı artmış,  yaşadığı travmayı aklından tekraren tekrarlayan, ufak sesli ve hareketli uyaranlara bile fazla reaksiyon verebilen tetik bir durumdadır.  Beyin, vücut ve ruhsal olarak, eski hayatına dönüş ve sakinleşme için vakte gereksinimi bulunmaktadır.

Normal hayata dönebilmek vakit alabilir

Depremin ardından bireyler,

• İştahsızlık, uyku meseleleri, dert sorunları, öfke, keder, matem hislerini değişkenlik göstererek yaşayabilmektedirler.

• Psikosomatik belirtiler olarak,  baş, göğüs, mide ağrıları,  bulantı,  nefes darlığı üzere fizikî reaksiyonlar verebilmektedirler.

• Suçluluk duygusu ile günlük işlere ve etraflarıyla irtibata kendilerini kapatabilmektedirler.

• Vefat,  hayatın manası üzere kavramlar üzerinde kendilerini daha çok sorgular hale gelebilmektedirler

Ancak şahısların yaşadıkları durum hiç kolay değildir. Telaş, acı, sevdiklerin kaybının acısı, inanç içinde olmadıklarına dair akıllarına gelen niyetlerle ve kayıplarla birlikte kendine yönelen suçlamalarla süregiden bir dizi ağır durumu deneyimlemek zorunda kalmaktadırlar. Felaketin şiddetine, ani ve beklenmedik oluşuna, vefat ve tahribat oranına bağlı olarak, tesirleri artabilecek olup, 1 yıldan 8 yıla kadar uzanan ruhsal tesirleri ile, spesifik fobi,  anksiyete ve psikosomatik rahatsızlıklar şahsa eşlik edebilmektedir.

Doğal afetler ortasında ülkemizde maalesef en çok görülen sarsıntı, fizikî tahribat ve mevt dışında, hayatta kalanlar açısından değerli ruhsal problemlere neden olabilen bir afettir. Sarsıntı sonrasında ruhsal gerginlik ve travma sonrası gerilim bozukluğu (TSSB) problemleri gözlemlenebilmektedir. Zelzele mağdurlarının, anksiyete, kaygı ve TSSB belirtilerini azaltmada faydalı olduğu bilinen ruhsal tedavilerden takviye alması değer arz etmektedir.

Başa çıkma stratejileri ortasında; sorun odaklı baş etmede, gerilimli durumu denetim ederek değiştirmeye yönelik uğraşlar,  duygu odaklı baş etmede ise gerilimin neden olduğu, kişiyi huzursuz eden hisleri düzenlemeye yönelik eforlar oluşmaktadır.

Bu şanssız ve güçlü tecrübeye kadar, bireyler daha evvel sorgulamadıkları yaşama dair, hayatın manasına dair mevzuları sorgular hale gelebilmektedirler. Doğal afetlere bağlı hayati tehdit içeren durumlarda, genel baş etme ölçeklerinin bütün gerilim durumlarına uyarlanamayabilir ve baş etme stratejilerinin şahıslar ortası durumlarda fonksiyonelliğinin değişebilmektedir. Bireye ve kaidelerine bağlı hareket etmek değer kazanmaktadır.

Uzman dayanağı çok önemli

• Birinci şokun atlatılması kişi kendisine ve etrafına vakit vermeli, matem tutması için hürmet gösterilmelidir. Yaşanan afet epey güç bir tecrübedir ve çabucak eski hayata dönülmesi beklenemeyeceğinden, konuşmak istemeyen kişi buna zorlanmamalıdır. Paylaşmak isteyen şahıslar ise yanlarında olunduğunu hissettirecek formda desteklenmelidir.

• Bireylerin vakit ve sabırla, bilhassa de uğraşla, güç olan bu devirden geçebileceklerine dair inançları desteklenmeli, yaşanan travma sonrası, kaçınma, inkar, sorundan uzaklaşma, kendini/başkalarını suçlama vb. yararsız stratejiler kullanmaları ihtimaline karşı dikkatli olunmalıdır.  

• Bu süreçte başa takılan meseleleri anlamlandırma, oluşabilecek uykusuzluk, dert, öfke, suçluluk mevzularında klinik psikolog dayanağına başvurmak düşünülmeli ve travmayla başa çıkma usulleri uzmanlar tarafından bireye uygun olarak planlanmalıdır.

• Bu sürecin kişinin ruhsal, toplumsal ve fiziki hayatını daha da zora sokacak kadar uzun olmaması da bir yandan ehemmiyet arz etmektedir.  Kişi maddi manevi muhtaçlıklarını tahlil etmeli, gerekli yerlerden olabilen dayanağı sağlama konusunda açık olmalı ve pasif kalmamalıdır. Zira herkesin tam da bu vakitlerde birbirine takviye olması insan olmanın bir gereğidir.

• Yaraların sarılması için sabırla vakit verilmelidir. Birçok kişinin tıpkı anda yaşadığı bu yıkımın kabullenilmesi sırasında kalınan yerden ruhsal yeterlilik halinin sağlanabilmesi ile yaşama devam edilebileceği inancı aşılanmalı, uyum dayanak gayreti hem bilişsel hem duygusal iki istikametli olmalıdır.

• Sonraki süreç için, günümüzde zelzeleleri tedbire noktasında alınabilecek bir tedbir olmadığından, eğitim sayesinde insanların mümkün bir sarsıntı öncesi, sarsıntı anında ve zelzele sonrasında neler yapabilecekleriyle ilgili kararlar vermiş olmaları,  duruma bir nebze hakim olduklarını hissettirerek, telaşlarını azaltabilmektedir.

 

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

ETİKETLER: , ,